अथ मारकभेदाध्यायः ४४
atha mārakabhedādhyāyaḥ 44
बहुधाऽऽयुर्भवा योगाः कथिता भवताऽधुना।
नृणां मारकभेदाश्च कथ्यन्तां कृपया मुने १
bahudhā”yurbhavā yogāḥ kathitā bhavatā’dhunā |
nṛṇāṁ mārakabhedāśca kathyantāṁ kṛpayā mune 1
तृतीयमष्टमस्थानमायुःस्थानां द्वयं द्विज।
मारकं तद्व्ययस्थानं द्वितीयं सप्तमं तथा २
tṛtīyamaṣṭamasthānamāyuḥsthānāṁ dvayaṁ dvija |
mārakaṁ tadvyayasthānaṁ dvitīyaṁ saptamaṁ tathā 2
तत्रापि सप्तमस्थानाद् द्वितीयं बलवत्तरम्।
तयोरीशौ तत्र गताः पापिनस्तेन संयुताः ३
tatrāpi saptamasthānād dvitīyaṁ balavattaram |
tayorīśau tatra gatāḥ pāpinastena saṁyutāḥ 3
ये खेटाः पापिनस्ते च सर्वे मारकसंज्ञकाः।
तेषां दशाविपाकेषु सम्भवे निधनं नृणाम् ४
ye kheṭāḥ pāpinaste ca sarve mārakasaṁjñakāḥ |
teṣāṁ daśāvipākeṣu sambhave nidhanaṁ nṛṇām 4
अल्पमध्यमपूर्णायुः प्रमाणमिह योगजम्।
विज्ञाय प्रथमं पुंसां मारकं परिचिन्तयेत् ५
alpamadhyamapūrṇāyuḥ pramāṇamiha yogajam |
vijñāya prathamaṁ puṁsāṁ mārakaṁ paricintayet 5
अलाभे पुनरेतेषां सम्बन्धेन व्ययेशितुः।
क्वचिच्छुभानां च दशस्वष्टमेशदशासु च ६
alābhe punareteṣāṁ sambandhena vyayeśituḥ |
kvacicchubhānāṁ ca daśasvaṣṭameśadaśāsu ca 6
केवलानां च पापानां दशासु निधनं क्वचित्।
अल्पनीयं बुधैर्नृणां मारकाणामदर्शने ७
kevalānāṁ ca pāpānāṁ daśāsu nidhanaṁ kvacit |
alpanīyaṁ budhairnṛṇāṁ mārakāṇāmadarśane 7
सत्यपि स्वेन सम्बन्धे न हन्ति शुभभुक्तिषु।
हन्ति सत्यप्यसम्बन्धे मारकः पापभुक्तिषु ८
satyapi svena sambandhe na hanti śubhabhuktiṣu |
hanti satyapyasambandhe mārakaḥ pāpabhuktiṣu 8
मारकग्रहसम्बन्धान्निहन्ता पापकृच्छनिः।
अतिक्रम्येतरान् सर्वान् भवत्यत्र न संशयः ९
mārakagrahasambandhānnihantā pāpakṛcchaniḥ |
atikramyetarān sarvān bhavatyatra na saṁśayaḥ 9
अथाऽन्यदपि वक्ष्यामि द्विज मारकलक्षणम्।
त्रिविधाश्चायुषो योगाः स्वल्पायुर्मध्यमोत्तमाः १०
athā’nyadapi vakṣyāmi dvija mārakalakṣaṇam |
trividhāścāyuṣo yogāḥ svalpāyurmadhyamottamāḥ 10
द्वाविंशात् पूर्वमल्पायुर्मध्यमायुस्ततः परम्।
चतुष्षष्ट्याः पुरस्तात् तु ततो दीर्घमुदाहृतम् ११
dvāviṁśāt pūrvamalpāyurmadhyamāyustataḥ param |
catuṣṣaṣṭyāḥ purastāt tu tato dīrghamudāhṛtam 11
उत्तमायुः शतादूर्ध्वं ज्ञातव्यं द्विजसत्तम।
जनैर्विंशतिवर्षान्त्यमायुर्ज्ञातं न शक्यते १२
uttamāyuḥ śatādūrdhvaṁ jñātavyaṁ dvijasattama |
janairviṁśativarṣāntyamāyurjñātaṁ na śakyate 12
जपहोमचिकित्साद्यैर्बालरक्षां हि कारयेत्।
म्रियन्ते पितृदोषैश्च केचिन्मातृग्रहैरपि १३
japahomacikitsādyairbālarakṣāṁ hi kārayet |
mriyante pitṛdoṣaiśca kecinmātṛgrahairapi 13
केचित् स्वारिष्ट्योगाच्च त्रिविधा बालमृत्यवः।
ततः परं नृणामायुर्गणयेद् द्विजसत्तम १४
kecit svāriṣṭyogācca trividhā bālamṛtyavaḥ |
tataḥ paraṁ nṛṇāmāyurgaṇayed dvijasattama 14
अथाऽन्यदपि वक्ष्यामि नृणां मारकलक्षणम्।
अल्पायुर्योगजातस्य विप्भे च मृतिर्भवेत् १५
athā’nyadapi vakṣyāmi nṛṇāṁ mārakalakṣaṇam |
alpāyuryogajātasya vipbhe ca mṛtirbhavet 15
मध्यायुर्योगजस्यैवं प्रत्यरौ च मृतिर्भवेत्।
दीर्घायुर्योगजातस्य वधभे तु मृतिर्भवेत् १६
madhyāyuryogajasyaivaṁ pratyarau ca mṛtirbhavet |
dīrghāyuryogajātasya vadhabhe tu mṛtirbhavet 16
द्वाविंशत्र्यंशपश्चैव तथा वैनाशिकाधिपः।
विपत्ताराप्रत्यरीशा वधभेशंस्तथैव च १७
dvāviṁśatryaṁśapaścaiva tathā vaināśikādhipaḥ |
vipattārāpratyarīśā vadhabheśaṁstathaiva ca 17
आद्यान्तपौ च विज्ञेयौ चन्द्राक्रान्तगृहाद् द्विज।
मारकौ पापखेटौ तौ शुभौ चेद्रोगदौ स्मृतौ १८
ādyāntapau ca vijñeyau candrākrāntagṛhād dvija |
mārakau pāpakheṭau tau śubhau cedrogadau smṛtau 18
षष्ठाधिपदशायां च नृणां निधनसम्भवः।
षष्ठाष्टरिष्फनाथानामपहारे मृतिर्भवेत् १९
ṣaṣṭhādhipadaśāyāṁ ca nṛṇāṁ nidhanasambhavaḥ |
ṣaṣṭhāṣṭariṣphanāthānāmapahāre mṛtirbhavet 19
मारका बहवः खेटा यदि वीर्यसमन्विताः।
तत्तद्दशान्तरे विप्र रोगकष्टादिसंभवः २०
mārakā bahavaḥ kheṭā yadi vīryasamanvitāḥ |
tattaddaśāntare vipra rogakaṣṭādisaṁbhavaḥ 20
उक्ता ये मारकास्तेषु प्रबलो मुख्यमारकः।
तदवस्थानुसारेण मृतिं वा कष्टमादिशेत् २१
uktā ye mārakāsteṣu prabalo mukhyamārakaḥ |
tadavasthānusāreṇa mṛtiṁ vā kaṣṭamādiśet 21
रहुश्चेदथवा केतुर्लग्ने कामेऽष्टमे व्यये।
मारकेशान्मदे वाऽपि मारकेशेन संयुतः २२
rahuścedathavā keturlagne kāme’ṣṭame vyaye |
mārakeśānmade vā’pi mārakeśena saṁyutaḥ 22
मारकः स च विज्ञेयः स्वदशान्तर्दशास्वपि।
मकरे वृश्चिके जन्म राहुस्तस्य मृतिप्रदः २३
mārakaḥ sa ca vijñeyaḥ svadaśāntardaśāsvapi |
makare vṛścike janma rāhustasya mṛtipradaḥ 23
षष्ठाऽष्टरिष्फगो राहुस्तद्दये कष्टदो भवेत्।
शुभग्रहयुतो दृष्टो न तदा कष्टकृन्मतः २४
ṣaṣṭhā’ṣṭariṣphago rāhustaddaye kaṣṭado bhavet |
śubhagrahayuto dṛṣṭo na tadā kaṣṭakṛnmataḥ 24
लग्नात् तृतीयभावे तु बलिना रविणा युते।
राजहेतुश्च मरणं तस्य ज्ञेयं द्विजोत्तम २५
lagnāt tṛtīyabhāve tu balinā raviṇā yute |
rājahetuśca maraṇaṁ tasya jñeyaṁ dvijottama 25
त्रितीये चेन्दुना युक्ते दृष्टे वा यक्ष्मणा मृतिः।
कुजेन व्रणशस्त्राग्निदाहाद्यैर्मरणं भवेत् २६
tritīye cendunā yukte dṛṣṭe vā yakṣmaṇā mṛtiḥ |
kujena vraṇaśastrāgnidāhādyairmaraṇaṁ bhavet 26
तृतीये शनिराहुभ्यां युक्ते दृष्टेऽपि वा द्विज।
विषार्तितो मृतिर्वाच्या जलाद्वा वह्निपीडनात् २७
tṛtīye śanirāhubhyāṁ yukte dṛṣṭe’pi vā dvija |
viṣārtito mṛtirvācyā jalādvā vahnipīḍanāt 27
गर्तादुच्चात् प्रपतनाद् बन्धनाद् वा मृतिर्भवेत्।
तृतीये चन्द्रमान्दिभ्यां युक्ते वा वीक्षिते द्विज २८
gartāduccāt prapatanād bandhanād vā mṛtirbhavet |
tṛtīye candramāndibhyāṁ yukte vā vīkṣite dvija 28
कृमिकुष्ठादिना तस्य मरणं भवति ध्रुवम्।
तृतीये बुधसंयुक्ते वीक्षिते वापि तेन च २९
kṛmikuṣṭhādinā tasya maraṇaṁ bhavati dhruvam |
tṛtīye budhasaṁyukte vīkṣite vāpi tena ca 29
ज्वरेण मरणं तस्य विज्ञेयं द्विजसत्तम।
तृतीये गुरुणा युक्ते दृष्टे शोफादिना मृतिः ३०
jvareṇa maraṇaṁ tasya vijñeyaṁ dvijasattama |
tṛtīye guruṇā yukte dṛṣṭe śophādinā mṛtiḥ 30
तृतीये भृगुयुग्दृष्टे मेहरोगेण तन्मृतिः।
बहुखेटयुते तस्मिन् बहुरोगभवा मृतिः ३१
tṛtīye bhṛguyugdṛṣṭe meharogeṇa tanmṛtiḥ |
bahukheṭayute tasmin bahurogabhavā mṛtiḥ 31
तृतीये च शुभैर्युक्ते शुभदेशे मृतिर्भवेत्।
पापैश्च कीकटे देशे मिश्रैर्मिश्रस्थले मृतिः ३२
tṛtīye ca śubhairyukte śubhadeśe mṛtirbhavet |
pāpaiśca kīkaṭe deśe miśrairmiśrasthale mṛtiḥ 32
तृतीये गुरुशुक्राभ्यां युक्ते ज्ञानन वै मृतिः।
अज्ञानेनाऽन्यखेटैश्च मृतिर्ज्ञेया द्विजोत्तम ३३
tṛtīye guruśukrābhyāṁ yukte jñānana vai mṛtiḥ |
ajñānenā’nyakheṭaiśca mṛtirjñeyā dvijottama 33
चरराशौ तृतीयस्थे परदेशे मृतिर्भवेत्।
स्थिरराशौ स्वगेहे च द्विस्वभावे पथि द्विज ३४
cararāśau tṛtīyasthe paradeśe mṛtirbhavet |
sthirarāśau svagehe ca dvisvabhāve pathi dvija 34
लग्नादष्टमभावाच्च निमित्तं कथितं बुधैः।
सूर्येऽष्टमेऽग्नितो मृत्युश्चन्द्रे मृत्युर्जलेन च ३५
lagnādaṣṭamabhāvācca nimittaṁ kathitaṁ budhaiḥ |
sūrye’ṣṭame’gnito mṛtyuścandre mṛtyurjalena ca 35
शास्त्राद् भौमे ज्वराज् ज्ञे च गुरौ रोगात् क्षुधा भृगौ।
पिपासया शनौ मृत्युर्विज्ञेयो द्विजसत्तम ३६
śāstrād bhaume jvarāj jñe ca gurau rogāt kṣudhā bhṛgau |
pipāsayā śanau mṛtyurvijñeyo dvijasattama 36
अष्टमे शुभदृग्युक्ते धर्मपे च शुभैर्युते।
तीर्थे मृतिस्तदा ज्ञेया पापाख्यैरन्यथा मृतिः ३७
aṣṭame śubhadṛgyukte dharmape ca śubhairyute |
tīrthe mṛtistadā jñeyā pāpākhyairanyathā mṛtiḥ 37
अग्न्यम्बुमिश्रत्र्यंशैर्ज्ञेयो मृत्युर्गृहाश्रितैः।
परिणामः शवस्याऽत्र भस्मसंक्लेदशोषकैः ३८
agnyambumiśratryaṁśairjñeyo mṛtyurgṛhāśritaiḥ |
pariṇāmaḥ śavasyā’tra bhasmasaṁkledaśoṣakaiḥ 38
व्यालवर्गदृकाणैस्तु विडम्बो भवति ध्रुवम्।
शवस्य श्वशृगालाद्यैर्गृध्रकाकादिपक्षिभिः ३९
vyālavargadṛkāṇaistu viḍambo bhavati dhruvam |
śavasya śvaśṛgālādyairgṛdhrakākādipakṣibhiḥ 39
कर्कटे मध्यमोऽन्त्यश्च वृश्चिकाद्यद्वितीयकौ।
मीनेऽन्तिमस्त्रिभागश्च व्यालवर्गाः प्रकीर्तिताः ४०
karkaṭe madhyamo’ntyaśca vṛścikādyadvitīyakau |
mīne’ntimastribhāgaśca vyālavargāḥ prakīrtitāḥ 40
रविश्चन्द्रबलाक्रान्तत्र्यंशनाथे गुरौ जनः।
देवलोकात् समायातो विज्ञेयो द्विजसत्तम ४१
raviścandrabalākrāntatryaṁśanāthe gurau janaḥ |
devalokāt samāyāto vijñeyo dvijasattama 41
शुक्रेन्द्वोः पितृलोकात्तु मर्त्याच्च रविभौमयोः।
बुधाऽऽर्क्योर्नरकादेवं जन्मकालाद् वदेत् सुधिः ४२
śukrendvoḥ pitṛlokāttu martyācca ravibhaumayoḥ |
budhā”rkyornarakādevaṁ janmakālād vadet sudhiḥ 42
गुरुश्चन्द्रसितौ सूर्यभौमौ ज्ञार्की यथाक्रमम्।
देवेन्दुभूम्यधोलोकान् नयन्त्यस्तारिरन्ध्रगाः ४३
guruścandrasitau sūryabhaumau jñārkī yathākramam |
devendubhūmyadholokān nayantyastārirandhragāḥ 43
अथ तत्र ग्रहभावे रन्ध्रारित्र्यंशनाथयोः।
यो बली स निजं लोकं नयत्यन्ते द्विजोत्तम ४४
atha tatra grahabhāve randhrāritryaṁśanāthayoḥ |
yo balī sa nijaṁ lokaṁ nayatyante dvijottama 44
तस्य स्वोच्चादि संस्थित्या वरमध्याऽधमाः क्रमात्।
तत्तल्लोकेऽपि सञ्जाता विज्ञेया द्विजसत्तम ४५
tasya svoccādi saṁsthityā varamadhyā’dhamāḥ kramāt |
tattalloke’pi sañjātā vijñeyā dvijasattama 45
अन्यान् मारकभेदांश्च राशिग्रहकृतान् द्विज।
दशाध्यायप्रसंगेषु कथयिष्यामि सुव्रत ४६
anyān mārakabhedāṁśca rāśigrahakṛtān dvija |
daśādhyāyaprasaṁgeṣu kathayiṣyāmi suvrata 46
